تاثیر متقابل بازارهای عراق و منطقه آزاد اروند

در حال حاضرعراق با جمعیتی نزدیک به ۵۰ میلیون نفر و مرزهای طولانی با ایران، یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری تهران است. این کشور به دلیل تقاضای بالای مصرفی، خصوصاً برای کالاهای ایرانی با کیفیت، نقش کلیدی در صادرات غیرنفتی ایران ایفا می‌کند. بر اساس گزارش‌ها، در چهار ماه نخست سال جاری، صادرات ایران به عراق از طریق منطقه آزاد اروند به بیش از ۱۷۶ میلیون دلار رسیده است که نشان‌دهنده افزایش حدود ۷۳ درصدی نسبت به دوره مشابه سال قبل است.
منطقه آزاد اروند با وسعتی بیش از ۳۷ هزار هکتار در استان خوزستان و در مرز مشترک با عراق واقع شده و از مزایای مهم زیر برخوردار است:
– دسترسی مستقیم به مرز شلمچه و آب‌های خلیج فارس
– زیرساخت‌های ترانزیتی چندوجهی (زمینی، دریایی، ریلی)
– فرودگاه بین‌المللی و مراکز صنعتی و پالایشی
– امکان ترانزیت و صادرات مجدد کالا
این موقعیت استراتژیک باعث شده است که اروند به‌عنوان دروازه اصلی صادرات ایران به بازار عراق و حتی بازارهای منطقه‌ای مطرح شود.
آمارهای رسمی هم نشان می‌دهد که این منطقه توانسته نقش مهمی در جریان کالا به عراق داشته باشد به گونه ای که:در سال‌های گذشته، ارزش صادرات غیرنفتی از طریق منطقه آزاد اروند به بیش از ۱.۲ میلیارد دلار در ۱۱ ماه رسید که بخش قابل‌توجهی از آن به بازار عراق ارسال شده بود.
با وجود این دستاوردها، در سال‌های اخیر آمار کل تجارت منطقه آزاد اروند در برخی گزارش‌ها دارای نوساناتی بوده است؛ به‌طور مثال در یک دوره ۱۱ ماهه، واردات این منطقه از صادرات سبقت گرفته و حدود ۹۳ میلیون دلار تراز منفی داشته است که نشان می‌دهد هنوز چالش‌هایی در مسیر توسعه صادرات به‌طور کامل حل نشده است. در این رابطه اجرای توافق‌نامه‌های همکاری در مرز شلمچه و برنامه‌ریزی برای ایجاد بازارچه‌های تجاری مشترک می‌تواند با کاهش هزینه‌ها، تسهیل مبادلات کالا و تقویت بنگاه‌های کوچک و متوسط، روند تجارت مرزی را شفاف‌تر کند.
علاوه بر این، امضای تفاهم‌نامه‌های همکاری میان منطقه آزاد اروند و بخش‌های تجاری اقلیم کردستان عراق باعث شده سطح روابط تجاری و فرهنگی نیز گسترش یابد، از جمله برنامه‌های نمایشگاهی و همایش‌های مشترک اقتصادی.
بازار عراق همچنان پتانسیل بالایی برای رشد تجارت ایران دارد، به‌گونه‌ای که برخی تحلیل‌گران از امکان جهش ۲۰ میلیارد دلاری در ارزش تجارت دو کشور در صورت اجرای برنامه‌های اقتصادی هوشمند خبر داده‌اند.
از سوی دیگر، چالش‌هایی همچون : محدودیت‌های زیرساختی، قوانین گمرکی پیچیده و رقابت با دیگر کشورها می‌تواند مانع رشد کامل ظرفیت‌های تجاری باشد، که نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و همکاری‌های نهادی است. آنچه مسلم است :بازارهای عراق و منطقه آزاد اروند رابطه‌ای دو سویه و پویا دارند. ظرفیت‌های گسترده تجاری عراق به‌ویژه برای کالاهای ایرانی و مزایای منطقه آزاد اروند به‌عنوان نقطه اتصال این دو بازار، نقش تعیین‌کننده‌ای در رشد صادرات، ایجاد فرصت‌های شغلی و توسعه اقتصادی منطقه دارد. با بهره‌گیری بیشتر از زیرساخت‌ها، سیاست‌های حمایتی و همکاری‌های فراملی، این رابطه اقتصادی می‌تواند به سطح بالاتری از توسعه و سودآوری برسد — نه تنها برای ایران و عراق، بلکه برای کل منطقه غرب آسیا.

محمد فروغی‌نیا/ اقتصاد بومی